Overwerk kan noodzakelijk zijn om tijdelijke pieken in de werkdruk op te vangen, bijvoorbeeld bij ziekte van werknemers of seizoensgebonden drukte. Het is belangrijk om aandacht te besteden aan overwerk en te voorkomen dat het structureel wordt.

Wetgeving rondom overwerk 

De Arbeidstijdenwet bevat geen regels over overwerk, maar de wet stelt wel duidelijke grenzen aan de maximale werkuren. Voor werknemers van 18 jaar en ouder geldt het volgende: 

• De maximale arbeidstijd van werknemers bedraagt 12 uur per dienst en 60 uur per week. 
• Over een periode van 4 weken mogen werknemers gemiddeld 55 uur per week werken. 
• Na een periode van 16 weken mag de gemiddelde werkweek niet meer dan 48 uur bedragen. 
• Let op: overwerk valt onder deze maximale uren. Zorg ervoor dat de organisatie binnen deze grenzen blijft. 

Nachtdiensten gelden niet als overwerk. Voor deze diensten bestaan vaak specifieke regels in de cao of bedrijfsregelingen.

De risico's van overwerk 

Overwerk kan leiden tot werkstress en gezondheidsproblemen. Wanneer overwerk omslaat in psychosociale arbeidsbelasting (PSA), gaat dit niet alleen ten koste van de gezondheid van de werknemer, maar ook van de productiviteit. 

De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) verplicht werkgevers om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen. Dit houdt bijvoorbeeld in dat de werkgever diens werknemers beschermt tegen een te hoge werkdruk door langdurig overwerk. Dit verkleint ook de kans op (langdurig) verzuim. 

Signaleren van overwerk en werkdruk 

Het is belangrijk om vroegtijdig te signaleren wanneer overwerk leidt tot werkstress. Dit kan door regelmatig gesprekken te voeren met medewerkers over hun werkdruk en overwerk. De werkgever moet daarbij ook alert zijn op signalen van stress, zoals een verminderde motivatie of veranderingen in gedrag. Daarnaast moet er aandacht zijn voor de vraag of en waarom het overwerk nodig is. 

Leidinggevenden moeten daarom de werkuren van werknemers goed bijhouden. En ook tijdens functionerings- en beoordelingsgesprekken actief naar werkdruk en overwerk vragen. Medewerkers die tekenen van stress vertonen horen passende ondersteuning van hen te krijgen. Bijvoorbeeld in de vorm van coaching, psychologische begeleiding of het tijdelijk afschalen van werkzaamheden. 

Wat te doen bij structureel overwerk 

Als overwerk in de organisatie een structureel karakter krijgt, is het belangrijk om actie te ondernemen. Structureel overwerken kan leiden tot langdurige werkstress, verzuim en een lagere productiviteit. Als arboprofessional kun je de werkgever adviseren over een aantal zaken: 

• Werkverdeling en takenpakketten van medewerkers die structureel overwerken. 
• Herverdeling van taken om de werkdruk te verlichten. 
• Voldoende tijd voor medewerkers om te ontspannen en hun werk goed af te sluiten. 

Rol van de ondernemingsraad 

Ook de ondernemingsraad (or) heeft als taak om toe te zien op de naleving van arbeidswetten, zoals de regels rondom overwerk. Als medewerkers aangeven dat er sprake is van structureel overwerk, kan de or het onderwerp aankaarten bij de werkgever en vragen om in te grijpen. Een goede samenwerking tussen de arboprofessional en or is dus niet onverstandig. 

Dit artikel verscheen in iets andere vorm op PWnet